Het inleveren van mijn paukenstokken (lees het verhaal hier) bij het Koninklijk Concertgebouw Orkest bij de paukenist Nick Woud heeft voor meer gevolgen gehad. Het programma van die avond bevatte onder andere twee werken van Richard Strauss. Töd und Verklärung en Till Eulenspiegel. Het KCO o.l.v. Andris Nelsons (die mij niet fit leek, greep zich vaak vast aan de leuning van de bok) speelde desondanks een prachtig concert.

Voor mij was het, na vele jaren afwezigheid in de concertzaal, een fijne ervaring om mijn oren weer eens op te frissen, te herijken hoe een echt orkest klinkt en luisteren hoe de werken van Strauss en Wagner in een van de mooiste zalen ter wereld klinkt. 

Met name Töd und Verklärung bleef hangen. Om verschillende redenen. 

Allereerst de muziek zelf. Een periode waarin hij meerdere symfonische gedichten schreef maar waarvan Töd und Verklärung eruit springt vanwege het onderwerp. Een muzikale vertaling van een doodstrijd die uiteindelijk iedereen verliest. En dat voor een jongen van 25 jaar! Bijzonder is het feit dat Strauss op zijn eigen sterfbed – zo’n 60 jaar later – verklaarde tegenover zijn schoondochter dat zijn sterven hetzelfde proces was zoals hij het had gecomponeerd in Töd und Verklärung.

Iets over de muziek (op internet staan uitgebreide analyses over dit werk): Het werk dat aaneengesloten gespeeld wordt bestaat uit vier delen. Het verhaal vertel ik nu op mijn manier:  

00:00 Deel I. Largo. "In een kleine kale ruimte, zwak verlicht door een kaarsstomp, ligt een zieke man op zijn bed. Uitgeput door een gewelddadige strijd. In de stilte van de kamer, als een teken van de naderende dood, is alleen het rustige tikken van een klok te horen. De strijkers lijken het zuchten van de zieke man uit te drukken. Eén inademing als cresendo, Eén uitademing als decresendo. En dat een aantal malen. Het hart klopt traag in een patroon van gestage, gesyncopeerde noten, gespeeld door de violen en altviolen waar het werk ook mee begint. Dit ritme wordt ook wel als het motief van de dood beschouwd. Overkoepelende houtblazers, hoorn en harp vertellen met een trieste glimlach het verhaal van de jeugd.

05:45 Deel II. Allegro molto agitato. De dood treedt de ruimte binnen met een donderende klap. Harde akkoorden van de koperblazers en een sneller tempo, betekenen de strijd met de dood. Motieven door elkaar beschrijven deze strijd, met inbegrip van een snelle afgemeten versie van het motief van de dood. 

Als de dood bijna gewonnen heeft, horen we een glimp van het thema van de Transfiguratie, de Verlichting, het ideaal dat alleen kan worden bereikt na dood. Maar de Dood is nog niet bereid om hem het leven af te nemen. De muziek herstelt zich opnieuw en keert terug naar de kamer. Geen van beiden behaalt vooralsnog de overwinning en er heerst nogmaals stilte.

09:54 Deel III. Meno mosso. Dit deel begint rustig met solo’s in diverse instrumenten. Het is een flashback van zijn leven. Alles komt zo’n beetje voorbij. Ook de mooie en prettige momenten. 

Vanaf 11:32. Het orkest zwelt aan en we horen de aankondiging van het motief van de dood. Helaas voor de man, hij verliest van de dood en hij gaat sterven.  

Rond 17:00 is de strijd gestreden en laat hij aan het eind van dit deel het leven los en stijgt letterlijk op (te horen in de chromatisch stijgende noten).

18:46 Deel IV. Moderato. "De Verlichting begint." Het thema van de Transfiguratie wordt gepresenteerd. De muziek wordt groter naarmate instrumenten worden toegevoegd en klimt hoger en hoger. Prachtig te horen is hoe de muziek steeds verder moduleert naar andere toonsoorten. Letterlijk naar andere trillingsgetallen.

Het werk eindigt vreedzaam en rustig. De ziel is getransformeerd, de dood is overwonnen. 

Een wereldwonder

Een aantal dagen ben ik bezig geweest om alle noten te herscheppen via mijn muziekprogramma. Noot voor noot. Wat je hoort in mijn versie is dus geen echt orkest, geen echte dirigent die de maat slaat, geen voorgebakken of gekopieerde interpretatie van de partituur voor wat betreft het tempo, de dynamiek en wat iets meer zei. Alles is vanaf scratch gemaakt waarbij ik mij letterlijk aan de partituur van Strauss heb gehouden. Maar ook mijn persoonlijke interpretatie van de partituur als ware ik een dirigent. Alle orkestleden doen precies wat ik van ze vraag. 

Wat ik in de partituur gelezen heb vind ik een wereldwonder. Een jongen van 25 die de meest briljante melodieën schrijft, instrumenten samenvoegt en daarmee ongekende emoties weet op te roepen. Bij mij iedere keer weer. Zelfs nu ik het al honderd keer gehoord heb: partijen afzonderlijk en samen, als geheel. 

Ik heb even gedacht om de partituur, de ongekende instrumentaties, afzonderlijk uit te leggen. Te delen wat daar allemaal gebeurd. Maar daar is geen beginnen aan. Elke keer word ik opnieuw verrast door de wijze waarop instrumenten en melodieën worden gecombineerd. 

Laat jezelf verrassen en besef dat je met één keer luisteren maar een fractie hebt gehoord van dit wereldwonder. 

Hij gebruikte 32 verschillende stemmen. Het werk is geschreven voor 3 fluiten, 2 hobo’s, Engelse hoorn, 2 klarinetten in bes, basklarinet in bes, 2 fagotten, contrafagot, 4 hoorns in F, 3 trompetten in F en C, 3 trombones, tuba (instrument), pauken, tamtam, 2 harpen en 4 groepen strijkers.

Felix Mendelssohn: Toch maar weer eens terug naar mijn levenslange wens om piano te kunnen spelen. Ik kan dus geen piano spelen. Links-rechts coördinatie klopt helemaal niks van. Behalve in mijn hoofd en nu ook op de computer. Een remake van een schitterend werk van Felix Mendelssohn. Waar ik alle drie de partijen speel. O.a. op mijn digitale viool die ik van Hilke Ingelse​ heb gekregen. Er zijn natuurlijk kniesoren die van alles erop aan te merken hebben. Dat mag. Nog meer een uitdaging om via deze weg toch te kunnen musiceren.

Jules Massenet, Meditation

Ik heb van Hilke een viool gekregen en ik probeer er hard op te studeren. Je kan er immers niet vroeg genoeg mee beginnen. Als je dan ook nog je eigen orkest hebt, dan wordt het spelen van deze melodie een echte uitdaging. Thaïs van Jules Massenet. Echt zo'n melodie waar veel mensen, zoals violisten echt iets mee kunnen. Ik doe ook maar eens een poging. Opgenomen in mijn eigen studio. Begeleid door het Drontens Huisorkest met wie ik wel vaker optreed. Ik hoop dat je net zoveel plezier hebt als ik. 

Noten meelezen? Meditation, Massenet 

 

 

 

 

 

Reacties (0)

Rated 0 out of 5 based on 0 votes
There are no comments posted here yet

Laat je reactie achter

Posting comment as a guest.
Bijlages (0 / 3)
Share Your Location